POCZĄTKI OSIEDLENIA

 

 

     Najstarszą osadą w środkowo-wschodniej części Orawy jest (Tvrdośin) Twardoszyn .W XIII stuleciu /1265/ za panowania króla Belu IV znajdował się tu Urząd Celny . Sto lat później na północ od Twardoszyna powstała osada , a później miasteczko Trstena /1371/ . Granica państwa austriacko-węgierskiego sięgała do granic polskich na Beskidach , biegła wododziałem Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego ./Dzisiejsze wsie Podwilk i Harkabuz /.

     Trstena roku 1556 Franciszek Thurzo , jeden z najbogatszych szlachciców Węgier dokupił do swojego majątku Górną Orawę od króla węgierskiego Ferdynanda I za kwotę 18 337 węgierskich złotych monet . Orawa począwszy od Trstenej  do granicy w Beskidzie nie była zaludniona . Były to lasy i polany śródleśne , przez które przebiegała droga , która łączyła Polskę z Węgrami. Droga ta nie była utwardzona , nie było rowów przydrożnych . Począwszy od Orawki przebiegała od Wierchu Kuligowego , gdzie w roku 1729 powstała figura św. Anny , następnie wiodła w dół do roli Sołtysowej /dzisiejsze Ziemiaństwo/ i znów w górę do  Majchrzaków i grzbietem wzgórz przechodziła do Podsarnia . Z Polski do Węgier przewożono sól i ołów , a z Węgier wino gronowe . Franciszkowi Thurzo jego synowi Jerzemu bardzo zależało na tym , ażeby Orawę szybko zagospodarować i czerpać z tego korzyści .Szlachcice Thurzonie posiadali całą Orawę od Podwilka aż po Kralovany , a w środkowej Orawie posiadali Zamek , który stanowił Ośrodek Władzy dla całej Orawy .

Thurzonie już dawniej mieli duże majątki ziemskie w okolicach Trenćina , Zvolena , miasta Kremnica oraz na Spiszu i na Śląsku .W wymienionych majątkach Thurzonie mieli swoich ludzi , których ściągali do zagospodarowania Orawy .Z Jabłonkowa na Śląsku przybyli pierwsi osadnicy , którzy osiedlili się i powstała dzisiejsza Jabłonka .

     W następnych latach powstawały nowe osady wzdłuż rzeki Czarnej Orawy .

Czarna Orawa nosiła wówczas nazwę /Ondrejowska riećka / Andrzejowa rzeka .

Nazwa ta powstała od pasterza , który miał na imię Andrzej i pasł owce , a bacówka jego znajdowała się na najwyższej górce dzisiejszego Podwilka .

 Był to rok 1567 .

     Pierwsi ludzie przybyli do Podwilka w roku 1580 co wynika ze spisu ludności Orawskiego Państwa .1

Po założeniu osady Jabłonków szlachcic Jerzy Thurzo kolonizował ziemię wzdłuż rzeki Orawka dalszymi osadnikami . Wszystkie osady , które powstawały nosiły nazwę Orawka . Tak powstała w 1567 Orawka pod Kuligiem

W roku 1585 Orawka pod Wilczkom , w roku 1588 Orawka pod Sarnom ,

w roku 1593 Orawka pod Arkabuzem . Srna , Wilczek , Kulich , Arkabuz byli osadnikami – sołtysi wspomnianych wsi . Inne nazwy używane znajdujące się  w dokumentach Orawskiego Państwa to :                                                                    

                                                                                                                           3

Dolina Orawka , Orawka pod Wilczkom , Wielkie Ondrejowce /dzisiejszy Podwilk / , Ondrejowskie Górne , Górna Orawka, Wielka Orawka , Orawka pod Kulichom .

Później końcem XVIII stulecia zostały ustalone nazwy wsi :

1.Orawka                2.Podwilk             3.Podsarnie           4.Harkabuz  .

   

     Pierwsi osadnicy rąbali drzewo i stawiali drewniane domki oddalone 60 m. jeden od drugiego . Z powodu bardzo trudnych warunków życiowych zostali zwolnieni od podatków na okres 15 lat . Po założeniu osady Thurzonie mianowali sołtysa , który miał swój dwór i podwójny wymiar gruntu . Miał również sędziowską moc w drobniejszych sprawach swojej wsi . Sołtys był zwolniony od pracy na majątku szlachcica Thurzo i mógł mieć komorników , jako swoich poddanych . Funkcja sołtysa była dziedziczona do roku 1767 , a później sołtysi sprawowali swą funkcję z wyboru .

 

     Teren , na którym zlokalizowano osadę był terenem górzystym porośniętym lasami iglastymi z dominacją jodły i świerka . Od wschodu , północy i zachodu okalało go pasmo Beskidów , od południa zaś osłaniał go Kuligowy Wierch , będący najwyższym wzniesieniem w okolicy . Dnem doliny płynął potok , który był różnie w różnych okresach nazywany . Do potoku wpływały boczne strumienie biorące początek w okolicznych roztokach . Z prawej strony : Bembeński ,Pietrzakowski , z lewej Podszklanka . Wody te kryształowej czystości obfitowały w ryby i raki .Występowały w nich szlachetne gatunki ryb łososiowatych . Lasy były pełne zwierzyny : wilków , jeleni , saren , dzików , zwierząt futerkowych i ptactwa łownego . Na terenach zachodnich spotykano żubry , na które urządzano łowy . Z polowaniami wiążą się takie nazwy jak  Zubrzyca i Psiarnia . W Zubrzycy polowano bowiem na żubry .

Na Psiarni natomiast mieściła się duża drewniana karczma , skąd wyprawiano się na łowy na tereny pod Babią Górą . W pomieszczeniach wokół karczmy trzymano sfory psów myśliwskich , od których wywodzi się nazwa .

     Majątkowo Podwilk stał się osada w roku 1585 . Wynika to z zarządzenia Orawskiego Państwa , które wydał rządca Jan Abbaffy z polecenia wojewody Jerzego Thurzo sołtysowi Feliksowi Wilczkowi i 20 osadnikom nowej osady w dniu 23 kwietnia 1585 roku , brzmiące :

 

 

„ Ja , Jan Abboffy , rządca Zamku Orawa , niniejszym dekretem podaję do wiadomości kogo to dotyczy , że majątek mojego Pana powiększył się o nową osadę „Wielkie Ondrejowce” /dzisiejszy Podwilk / . najjaśniejszy pan Jerzy Thurzo Betlanoviec , wojewoda Orawski wysoko ceni ciężką pracę sołtysa Feliksa Wilczka i jego 20-tu osadników nowej osady podczas zakładania osady należącej do Zamku Orawa . Biorąc pod uwagę pracę , którą sołtys wraz  ze     4 swoimi osadnikami wykonał , zwalniam na okres 15 lat począwszy od dnia dzisiejszego od wszystkich prac i płatności finansowych na rzecz Zamku Orawa.

Po upływie tego okresu wszyscy osadnicy będą musieli płacić i pracować dla Zamku Orawa . Sołtysowi Feliksowi Wilczkowi daję prawo do urzędu sołtysa jemu i jego potomkom .

Sołtys może mieć 2 osadników  i 2 komorników , może mieć 1 młyn o jednym młyńskim kamieniu , może posiadać piłę do przetarcia drzewa .

Sołtys i jego potomkowie muszą płacić „dziesięcinę” dla Zamku Orawa .

Jestem przekonany , że potrzebne było wydanie niniejszego zarządzenia i przypieczętowanie moją pieczęcią .

 

 

Spisane na Zamku Orawa w dniu świętego Jerzego roku tysiąc pięćset osiemdziesiąt pięć .    

 

 

     Później sołtys Feliks Wilczek zwrócił się z prośbą o wydanie nowego zarządzenia dotyczącego jego nominacji na sołtysa osady Wielkie Ondrejowce

/dzisiejszy Podwilk /.

Wojewoda Orawski Jerzy Thurzo zatwierdził nominacje na Zamku w Bytći dnia 16 sierpień 1596 roku /tysiąc pięćset dziewięćdziesiąt sześć/

 

 

1.Państwowe archiwum w Bytći , OK. fol. 278 .